Coeliakie, glutensensitiviteit of een voorkeur?
Glutenvrij eten kan om heel verschillende redenen, en voor de keuken maakt dat veel uit. Vertel het restaurant daarom altijd waarom je glutenvrij eet.
- Coeliakie is een auto-immuunziekte. Gluten beschadigen de dunne darm, ook als je er op het moment zelf weinig van merkt. Al een kleine hoeveelheid, zoals een kruimel broodkruim of een scheutje gewone sojasaus, kan genoeg zijn. Het enige wat helpt is een strikt en levenslang glutenvrij dieet.
- Glutensensitiviteit (ook wel non-coeliakie glutensensitiviteit) geeft klachten zoals buikpijn of vermoeidheid, zonder de darmschade van coeliakie. Hoe streng je moet zijn, verschilt per persoon.
- Tarweallergie is een allergische reactie op tarwe-eiwitten. Dan gaat het vooral om tarwe, niet per se om rogge of gerst.
- Een bewuste keuze om minder gluten te eten. Prima, maar zeg dat er dan eerlijk bij, zodat de keuken weet hoe voorzichtig ze moet zijn.
Gluten zitten in tarwe (ook spelt en khorasan-tarwe), rogge, gerst en in gewone haver. Lees meer over de wettelijke regels en de bronnen van gluten op onze pagina over het allergeen gluten.
Verborgen gluten in restaurantgerechten
Brood, pasta en pizza laat je vanzelf staan. Het lastige zit in de ingrediënten en bereidingen die je niet ziet:
- Sojasaus. Gewone sojasaus bevat tarwe. Die zit in marinades, wokgerechten, sushi en veel Aziatische sauzen, ook in teriyaki en hoisinsaus.
- Gebonden sauzen en soepen. Jus, roomsaus, bechamel, stoofvlees en soep worden vaak gebonden met bloem of een roux.
- Gedeelde frituurolie. Friet, calamares of tortillachips zijn in de olie van kroketten en tempura niet meer glutenvrij.
- Pastawater. Glutenvrije pasta die in hetzelfde water kookt als gewone pasta, of met hetzelfde vergiet wordt afgegoten.
- Pizza. Een glutenvrije bodem op dezelfde plaat of in dezelfde oven als gewone pizza's, met bloem in de lucht.
- Gehakt en burgers. Gehaktballen, burgers en vegetarische schijven bevatten vaak paneermeel.
- Bouillon en kruidenmixen. Sommige bevatten tarwe of moutextract.
- Garnering. Croutons, krokante uitjes, crumble of een koekje bij de koffie.
- Bier in stoofschotels, beslag of marinades.
Welke keukens zijn het makkelijkst?
Geen enkele keuken is vanzelf veilig, maar in sommige keukens zijn gluten minder de basis:
- Indiaas. Curry's met rijst, dal en tandoorigerechten zijn vaak van nature glutenvrij. Laat de naan en chapati staan en vraag naar asafoetida (hing), dat soms met tarwemeel wordt gemengd, en naar gefrituurde pakora's.
- Thais en Vietnamees. Rijst en rijstnoedels zijn glutenvrij. Vraag wel naar sojasaus en oestersaus in de wok.
- Mexicaans. Maistortilla's, rijst en bonen zijn een goede basis. Let op bloemtortilla's en gedeelde frituur voor de chips.
- Grill en steakhouse. Vlees, vis en groenten van de grill zijn vaak glutenvrij, als de marinade en de saus dat ook zijn.
- Japans. Sashimi en rijst zijn glutenvrij, maar sojasaus, tempura en ponzu vaak niet. Sommige sushirestaurants hebben glutenvrije tamari.
- Italiaans. Juist hier zijn vaak goede glutenvrije pasta en pizza te krijgen, omdat veel Italiaanse restaurants op coeliakie zijn ingesteld. Vraag wel naar apart water en een aparte oven.
Chinese restaurants zijn vaak het lastigst, omdat sojasaus en bloem in bijna elke saus zitten. Veel Nederlandse snackbars delen de frituur met gepaneerde snacks.
Vragen om te stellen
Meld bij het reserveren dat je glutenvrij moet eten en zeg het opnieuw bij het bestellen. Deze vragen helpen om in te schatten of je er veilig kunt eten:
- Welke gerechten zijn glutenvrij, en zitten er gluten in de saus, marinade of bouillon?
- Is er aparte frituurolie voor glutenvrije gerechten?
- Wordt glutenvrije pasta in vers water gekookt en met een eigen vergiet afgegoten?
- Wordt de glutenvrije pizza op een aparte plaat of in een aparte oven gebakken?
- Welke sojasaus gebruikt de keuken?
- Wordt er op een schone plank en met schoon keukengerei gewerkt?
- Is er glutenvrij brood, en wordt dat apart geroosterd?
Merk je dat de bediening de vragen niet begrijpt of het antwoord gokt, vraag dan of iemand van de keuken even langs kan komen. Een restaurant dat eerlijk zegt dat het geen glutenvrij kan garanderen, is betrouwbaarder dan een dat overal ja op zegt.
Praktische tips
- Bekijk de kaart vooraf. Veel restaurants op Eateries tonen per gerecht welke allergenen erin zitten. Kijk op de restaurantpagina bij Allergenen, of zoek een restaurant via het overzicht van plaatsen.
- Eet op rustige momenten. Op een drukke zaterdagavond is de kans op fouten groter dan op een doordeweekse avond.
- Houd het simpel. Hoe minder sauzen en componenten, hoe kleiner de kans op verborgen gluten.
- Controleer bij het serveren of je het aangepaste gerecht krijgt. Staan er croutons of een brood op je bord, stuur het terug en laat een nieuw gerecht maken; alleen de croutons eraf halen is bij coeliakie niet genoeg.
- Neem een kaartje mee op reis waarop in de lokale taal staat dat je coeliakie hebt. Zo'n kaart helpt ook in Nederland bij een drukke bediening.
Hulp en informatie
De Nederlandse Coeliakie Vereniging is de patiëntenvereniging voor mensen met coeliakie. Je vindt er informatie over het glutenvrije dieet en over glutenvrij eten buiten de deur. Op verpakte producten herken je glutenvrij aan de vermelding "glutenvrij" of het symbool van de doorgestreepte korenaar; die vermelding mag alleen als er maximaal 20 mg gluten per kilo in zit.
Meer over de regels voor allergenen in restaurants en de andere 13 allergenen lees je in ons overzicht van de 14 allergenen.
Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. Heb je (vermoedelijk) coeliakie, bespreek je dieet dan met je arts of diëtist.